Provincia de Ourense

Capital	Ourense
Área	7 273 km2
Poboación	311 680 (2017)[1]
Densidade	42,85 hab./km²
Concellos	92
Xentilicio	Ourensán, Ourensá[2]

Ourense é unha das catro provincias de Galicia creadas por Javier de Burgos en 1833.

Datos xeográficos |

Localización |

Provincia suroriental de Galicia e a única sen litoral marítimo. Limita, a saber:

• Ao norte, coas provincias de Lugo e Pontevedra.


• Ao oeste, coa provincia de Pontevedra e mais co distrito de Viana do Castelo, Portugal.


• Ao sur, e de oeste a leste, cos distritos de Viana do Castelo, Braga, Vila Real e Braganza, pertencentes a Portugal, .


• Ao leste, coas provincias castelán-leonesas de León e Zamora.

Superficie, demografía |

A provincia de Ourense ocupa 7.273,26 km². Neles, vive unha poboación de 311 680 habitantes (IGE 2017).
Como resultado, Ourense ten unha densidade de poboación de 42,85 hab/km²; moi lonxe da media galega. Preto dun terzo da poboación provincial vive na actualidade na capital, e aproximadamente o 45% do censo da provincia reside na comarca de Ourense, onde se atopan, a maiores da capital, tres dos restantes 10 concellos máis poboados da provincia (Barbadás, O Pereiro de Aguiar, e San Cibrao das Viñas).

Localidades importantes |

Excepto o da capital, ningún dos outros 92 concellos provinciais acada os 15.000 habitantes. A lista ordenada dos once máis importantes nos inicios do ano 2017 era a seguinte:

Concellos máis poboados (2017)
Posición	Concello	Poboación
1ª	Ourense	105.636
2ª	Verín	13.889
3ª	O Carballiño	13.854
4ª	O Barco de Valdeorras	13.581
5ª	Barbadás	10.791
6ª	Xinzo de Limia	9.875
7ª	O Pereiro de Aguiar	6.228
8ª	Allariz	6.026
9ª	Celanova	5.455
10ª	San Cibrao das Viñas	5.184
11ª	Ribadavia	5.095

Na lista dos concellos da provincia de Ourense poden verse todos.

Orografía |

É unha provincia cunha altitude media non moi elevada, pero moi montañosa.

As terras, sitas no oeste da provincia, nos límites coa provincia de Pontevedra e de Lugo, atópanse dentro da Dorsal galega, é dicir, o sistema montañoso occidental de Galiza, con serras como a do Suído ou a do Faro de Avión, que poden acadar nas súas cotas máximas alturas de arredor de 1.000 m: Coto da Puza con 1.035 m., Marcofán de 939 m, Uceiro de 1.003 m, Alledo 1.013 m, atinxindo o punto máis alto no propio Faro de Avión con 1.155 m. Son materiais moi antigos, fundamentalmente graníticos, cortados por fracturas por onde corren os ríos (Arenteiro, Cea, Avia etc.), que conforman os vales. O aspecto de conxunto é macizo e serve de divisoria entre os ríos mencionados e as cuncas do río Ulla, Oitavén, Tea (este afluente do mesmo Miño), ao tempo que actúa como unha primeira barreira fronte á influencia atlántica, mais a súa altura relativamente baixa e os vales transversais non impiden o paso das chuvias, aínda que as atenúan.

A zona centro-oriental é moito máis accidentada, presentando maiores altitudes. Estas atinxen nos puntos máis altos nas serras que limitan coas provincias de León e Zamora: serra da Enciña da Lastra (Tara, 1.099), serra do Eixe (Pena Trevinca, 2.127 m, o punto máis elevado da comunidade), serra Segundeira, serra Calva (Montouto, 2.045 m). No centro domina o Macizo Central ourensán, no que se desenvolven unha serie de serras en disposición radial, de menor altitude, pero que facilmente poden superar os 1.500 m: Cabeza Grande (1.778 m), O Invernadeiro-Queixa (Seixo, 1.707 m), serra de San Mamede (Fonte do Santo, 1.618 m). Este relevo foi orixinado en boa parte polos movementos tectónicos do Neoxeno, formándose como consecuencia, no só alzamentos, senón tamén depresións, máis ou menos amplas e máis ou menos altas, que as veces poden aparecer como amplas foxas. Así no leste temos a depresión do Bolo; ao norte e oeste do val Sil-Miño - que pode abrirse en amplitude e escalonarse, como a de Ourense -; no sur, a Limia, o val de Maceda e o val de Verín.

Polo sur, os mesmos fenómenos tectónicos aludidos, crearon outra serie de serras de distinta orientación (oeste-leste), que teñen unha menor altura, pero superior á das serras occidentais, e que dificultaron, tradicionalmente, a comunicación con Portugal, salvo pola depresión de Verín: serra do Xurés (Nevosa, 1.539 m), serra do Larouco (Larouco, 1.525 m), serra de Penas Libres (Mairos, 1.083 m), serra da Esculqueira (Penedo dos Tres Reinos, 1.025 m.)

Valgada do río San Lázaro, Macizo Central ourensán

Hidrografía |

Tramo do río Arnoia

A provincia ourensá vese percorrida por infinidade de ríos. Deles, o máis importante é o Miño, recentemente afluído o Sil neste, nun punto do límite coa provincia de Lugo.

Hidrograficamente a provincia de Ourense está dividida en tres cuncas: a do Miño, a do Limia e a do Douro. A cunca do río Miño ocupa unha boa parte da provincia: 4.837 km² (da que corresponden á subcunca do río Sil 2.545 km²); a do Limia ocupa nesta provincia 1.395 km²; por último, a do Douro, as bacías dos ríos cuxas augas acaban no Douro abranguen 1.117 km².

O Miño ten unha parte pequena do seu curso dentro dos límites provinciais: entra á altura dos Peares e abandónaos en Cortegada de Miño. Á parte do Sil, os seus afluentes principais son o Búbal e o Avia pola dereita, e o Loña, Barbaña, e Arnoia pola esquerda. O Sil, que como é sabido é o afluente principal do Miño, ocupa máis da metade da cunca miñota na provincia, e desde logo na confluencia de ambos, nos Peares, contén maior caudal, facendo bo o refrán: "O Miño leva a fama, e o Sil a auga". O Sil entra na provincia, procedente do Bierzo, pola freguesía de Covas, no concello de Rubiá, ocupando unha posición central na depresión do Valdeorras. Desde os seus confíns serve, na maior parte do seu curso, de límite coa provincia de Lugo, ata Os Peares, punto de unión co Miño. O seu afluente principal é, sen dúbida, o Bibei (97 km), que drena augas das serras máis elevadas da provincia: Macizo Central, serra do Eixe, serra Segundeira, por medio do Xares, Camba, Conso e Navea, principalmente.

O Limia forma de seu unha cunca independente, pois vai dar directamente ao Atlántico, formando o esteiro de Viana do Castelo, en Portugal, onde transmuta o seu nome como Lima. O río Salas, que aflúe pola súa esquerda, é o máis importante tributario.

Varios ríos acaban coas súas augas no Douro, en Portugal; o máis importante é sen dúbida o Támega, que ten unha lonxitude total de 145 km, superior á da maioría dos ríos galegos; o seu afluente máis importante é un segundo Búbal. O resto dos ríos durienses teñen un curto percorrido dentro da provincia, e os máis destacábeis son o Mente e o Diabredo, que a final son subafluentes do Douro, por intermedio do Tuela.

A maioría destes ríos teñen un réxime fluvial de tipo oceánico; os seus máximos niveis de caudal son invernais, como corresponde ao clima atlántico dominante; mais o Sil e os seus afluentes, por mor do montañoso das súas cuncas, gozan de réxime nivo-pluvial, prolongando os máximos caudais durante a primavera, debido ao desxeo.

Con frecuencia o percorrido montañoso encaixa os ríos, obrigándoos a moverse entre bordos de gran pendente, o que ten creado algunhas das paisaxes máis fermosas da provincia, como son os diversos canóns do Sil (o de Covas, na súa entrada en Galiza, ou o comprendido entre Quiroga e os Peares). O cambio de materiais dos solos orixinou ás veces potentes fervenzas, das que cabería destacar a do río Cenza, nese pequeno afluente do Bibei. Por outra banda nesas mesmas vertentes o aproveitamento agrícola, ao tempo que axudaba a fixar as ladeiras, axudou ao embelecemento paisaxístico coa construción de socalcos escalonados, polo normal plantados con videiras. Isto é observábel, dentro dos límites provincias, nas ribeiras do Bibei, á altura do encoro do Vao, ou ben no curso do Miño entre os Peares e a cidade de Ourense.

Esta riqueza hídrica fixo que se construísen encoros por todos lados, asolagándose con frecuencia algúns dos vales máis ricos da provincia, o que non deixou de provocar protestas en pleno franquismo, sendo destacábeis as provocadas polo encoro do río Xares en Prada, no concello de A Veiga, a fins dos anos 50, e as da presa de Castrelo de Miño, sobre o Miño, no Ribeiro, a comezos dos 60.^{[Cómpre referencia]}

Clima |

Climaticamente a provincia de Ourense, como toda Galiza, pertence ao tipo oceánico, caracterizado en liñas xerais por temperaturas suaves ao longo de todo o ano - con máximas estivais e mínimas invernais -, e precipitacións tamén durante todo o ano - con máximos invernais e mínimos estivais -. Porén non é o clima da costa (este mesmo ten sido cualificado de hiper-húmido na súa zona sur). A posición interior do territorio ourensán e a existencia dun relevo elevado propician diferenzas, carecendo por outra banda de homoxeneidade en toda a provincia. Basicamente distínguense catro zonas climáticas ourensás:

Dominio oceánico de transición |

Aparece na zona noroccidental da provincia. Sen que chova como na costa, as precipitacións acadan valores en torno aos 1.500 mm, as temperaturas medias anuais, que ostentan o menor gradiente térmico da provincia, son suaves, acadando entre 12 e 14 °C de media. Os veráns poden cualificarse de frescos, pois non se atinxen nin os 20 °C de media. As precipitacións anuais andan arredor dos 1.500 mm, pero hai unha certa aridez estival. Un exemplo é Seoane, no concello do Carballiño:

Dominio oceánico continentalizado |

Corresponde á zona meridional da provincia: depresións da Limia e do Támega. As temperaturas medias anuais están entre 10º e 11 °C, e as precipitacións sobre 900 mm anuais. Porén as temperaturas invernais son frías, con abundantes días de xeadas, mentres a seca estival, con alto déficit de precipitacións, pode durar ata catro meses. Este dominio enlaza co da meseta central lucense, pero está rota a continuidade rómpese nos vales do Sil-Miño. Os datos básicos do clima de Xinzo de Limia poden mostralo:

Dominio oceánico-mediterráneo |

Esténdese polos vales do río Miño e do Sil, desde o Ribeiro ao Valdeorras, incluíndose a depresión da capital. A flora, e mesmo os cultivos dominantes, testemuñan o influxo mediterráneo. Son os países do viño. É a zona máis seca da Galiza, con medias de insolación superiores a 2.500 horas/ano e precipitacións por embaixo dos 800 mm. As temperaturas medias anuais rondan os 14º, con veráns calorosos (é doado atinxir e superar os 40º en días estivais), mais os invernos, polo illamento dos vales, son fríos, con frecuentes néboas e xeadas. Un exemplo pode ser a mesma cidade de Ourense:

Dominio oceánico de montaña |

Basicamente corresponde ás zonas provinciais das serras do Macizo Central e as serras orientais (Eixe, Segundeira). As precipitacións acadan os valores da Galiza costeira nos 1.000 m. de altura, atinxíndose 1.500 mm ou máis. En cotas máis altas supéranse esas cifras. No inverno, as temperaturas medias mensuais poden caer por embaixo do 0 °C. Un exemplo pode ser Mesón de Herosa, a 900 msnm, no concello da Gudiña:

Zonas bioxeográficas |

Souto de Rozabales e castiñeiro de Pumbariños.

A provincia de Ourense, pertence á zona bioxeográfica Eurosiberiana, como o resto da Galiza, pero a súa situación especial fai que se atope en transición entre a provincia Atlántica daquela, e a provincia Carpetano-Ibérico-Leonesa que xa forma parte da rexión Mediterránea. Esta zona de transición comprende tamén parte da provincia de Lugo.

A flora está marcada por especies típicas mediterráneas: aciñeiras, sobreiras, érbedos, que mesmo poden formar matos boscosos nas partes máis meridionais e orientais da provincia. A especie típica da flora galega o carballo (Quercus robur), presente na parte occidental da provincia, está substituído no Centro-Sur e Oriente provincial polo carballo cerquiño, que nas comarcas máis orientais denominan rebolos. Nos ríos os amieiros, bidueiras e salgueiros, típicos da provincia Atlántica, conviven nas beiras dos ríos e outros lugares húmidos, con chopos, que son máis mediterráneos. A vexetación degradada, aínda con predominio de toxos e xestas, nas zonas occidentais da provincia, ve xurdir grandes extensións de uces, que tinxen de morado ou branco, abas enteiras dos montes, recobrando a cor amarela a grande altura cos piornos. Aparecen tamén plantas aromáticas, típicas da garriga e do maquis mediterráneo: estebas, lavanda, cantroxo ou azaia (Lavandula pedunculata), tomiño, ourego etc.

A intervención humana mudou a paisaxe boscosa, introducindo eucaliptos, piñeiros e, desde moito máis antigamente, o castiñeiro. Mais entanto o eucalipto está reducido ás terras baixas occidentais, o piñeiro está adaptado en toda a provincia, aínda que a certas alturas medra con dificultade. O castiñeiro forma masas boscosas relativamente extensas en concellos do Macizo Central, como Chandrexa de Queixa ou A Pobra de Trives, mentres noutros son soutos maiores ou menores.

A fauna, consecuentemente, pode contar con especies tanto atlánticas como mediterráneas. Mentres a velenosa víbora de Seoane (Vipera seoanei) está espallada ata o Norte de Galiza, outras especies de réptiles prefiren medios máis cálidos, polo que son relativamente abundantes nesta provincia, entre elas cabe indicar a outra cobra velenosa galega a víbora fociñuda (Vipera latasti). Varias son as especies emblemáticas en perigo, como a perdiz charrela (Perdix perdix) propia das alturas, que ten o límite meridional de expansión precisamente na serra do Xurés.

Zonas protexidas |

Canón do Sil.

A provincia conta con varias zonas de protección ambiental, con distintas cualificacións:

Parques naturais:

• 
  Baixa Limia-Serra do Xurés,


• 
  Serra da Enciña da Lastra,


• 
  O Invernadeiro.

Os dous primeiros son tamén Zonas de Especial Protección de Aves (ZEPA).

Monumentos naturais:

• 
  Souto de Rozabales.

Lugares de Importancia Comunitaria (LIC):

• 
  Pena Veidosa,


• 
  Canón do Sil, compartido coa provincia de Lugo,


• 
  Río Támega, en todo o seu transcurso galego,


• 
  Pena Maseira, nos concellos da Mezquita e A Gudiña, nas lindes montañosas con Portugal e a provincia de Zamora,


• 
  Macizo Central,


• 
  Pena Trevinca.

Estes dous últimos lugares están en trámites para seren declarados parques naturais.

Asemade está prevista a declaración de LIC, neste ano de 2007, para:

• 
  Serra do Suído, a compartir coa provincia de Pontevedra.

Notas |

Véxase tamén |

Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  Provincia de Ourense

Bibliografía |

Ligazóns externas |

• Páxina Oficial de Turismo da provincia de Ourense


• 
  Páxina da CRTVG sobre a provincia de Ourense.

v c e Galicia  · Concellos da provincia de Ourense Allariz Amoeiro A Arnoia Avión Baltar Bande Baños de Molgas Barbadás O Barco de Valdeorras Beade Beariz Os Blancos Boborás A Bola O Bolo Calvos de Randín Carballeda de Avia Carballeda de Valdeorras O Carballiño Cartelle Castrelo de Miño Castrelo do Val Castro Caldelas Celanova Cenlle Chandrexa de Queixa Coles Cortegada Cualedro Entrimo Esgos Gomesende A Gudiña O Irixo Larouco Laza Leiro Lobeira Lobios Maceda Manzaneda Maside Melón A Merca A Mezquita Montederramo Monterrei Muíños Nogueira de Ramuín Oímbra Ourense Paderne de Allariz Padrenda Parada de Sil O Pereiro de Aguiar A Peroxa Petín Piñor A Pobra de Trives Pontedeva Porqueira Punxín Quintela de Leirado Rairiz de Veiga Ramirás Ribadavia Riós A Rúa Rubiá San Amaro San Cibrao das Viñas San Cristovo de Cea San Xoán de Río Sandiás Sarreaus Taboadela A Teixeira Toén Trasmiras A Veiga Verea Verín Viana do Bolo Vilamarín Vilamartín de Valdeorras Vilar de Barrio Vilar de Santos Vilardevós Vilariño de Conso Xinzo de Limia Xunqueira de Ambía Xunqueira de Espadanedo

v c e Provincias de Galicia A Coruña Lugo Ourense Pontevedra

v c e Provincias de España Alacant · Albacete · Almería · Áraba · Asturias · Ávila · Badaxoz · Illas Baleares · Barcelona · Biscaia · Burgos · Cáceres · Cádiz · Cantabria · Castelló · Cidade Real · Córdoba · A Coruña · Cuenca · Granada · Guadalaxara · Guipúscoa · Huelva · Huesca · León · Lleida · Lugo · Madrid · Málaga · Murcia · Navarra · Ourense · Palencia · As Palmas · Pontevedra · A Rioxa · Salamanca · Segovia · Sevilla · Soria · Tarragona · Santa Cruz de Tenerife · Teruel · Toledo · Valencia · Valladolid · Xaén · Xirona · Zamora · Zaragoza