Coordenadas: 43°14′00″N 08°00′57″O / 43.23333, -8.01583

Aranga
Casa do Concello
Situación
Xentilicio[1]	arangués/aranguesa
Xeografía
Provincia	Provincia da Coruña
Comarca	Comarca de Betanzos
Poboación	1.894 hab. (2018)
Área	119,6 km²
Densidade	15,84 hab./km²
Entidades de poboación	6 parroquias
Capital do concello	Ponte Aranga
Política (2015)
Alcalde	Alberto Platas (PPdeG)
Concelleiros	PPdeG: 6 PSdeG-PSOE: 4 Outros: I Aranga 1
Eleccións municipais en Aranga
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes	92,39%
Na rede
www.aranga.gal
v c e

Mapa de Aranga coas súas parroquias.

Aranga no Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar de Pascual Madoz (1845).

Aranga é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Betanzos. Segundo o IGE, o 1 de xaneiro de 2014 tiña 2033 habitantes, 1023 homes e 1010 mulleres (2.072 no 2012, 2113 no 2011, 2126 no 2010). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «arangués»^[3].

Xeografía |

Situación |

Ten unha superficie de 119,6 km². Limita cos concellos de Guitiriz (da provincia de Lugo), Curtis, Oza-Cesuras, Coirós, Irixoa e Monfero. O concello está atravesado polo río Mandeo. Está situado a 40 km ao sueste da capital da provincia. Ten unha altitude media de 262 m sobre o nivel do mar.

Demografía |

É un dos dous únicos concellos da provincia da Coruña que se considera concello rural marxinal (a poboación agraria supera o 70 % do total de poboación activa).

Patrimonio |

Patrimonio arqueolóxico |

Consérvanse restos prehistóricos. Xunto á ermida de San Vitorio hai varios campos de dolmens e un castro. Na Costa do Sal hai varios petróglifos, mámoas e outros restos.

En Fervenzas existen tres castros: Castro do Valló, nos Casarellos e o castro das Cotorras. Aprézase ben toda a súa estrutura, as murallas e o antecastro. Na parroquia atopáronse outros restos arqueolóxicos, como pequenos utensilios, machados, puntas de frechas, e restos de enterramentos, especialmente nos arredores do Mato.

En Muniferral hai un castro, no que se aprecia ben toda a súa estrutura. En Feás está documentada a existencia dun castro denominado Castro de Flores, no lugar coñecido como Flores ou A Feira. Nas inmediacións do mesmo produciuse o achado dun torque, actualmente depositado no Museo Arqueolóxico Nacional, en Madrid, e que aparece catalogado como torque de Ois (o lugar de Flores, e o propio castro, sitúanse da cabalo dos concellos de Coirós, parroquia de Santa María de Ois, e Aranga, parroquia de Feás), pero que tamén é coñecido como torque de Flores.

Arquitectura relixiosa |

A igrexa de Muniferral é un templo románico, do século XII. A igrexa de San Paio é barroca, do século XVII. Na capela do Cristo consérvase a Santa Cruz, de latón do século X.

Son numerosos os cruceiros existentes nas distintas parroquias do concello. O cruceiro de San Vicente de Fervenzas está datado entre finais do século XV e principios do XVI. A capela de San Salvador de Fervenzas aparece citada no Catastro de Ensenada.

Arquitectura civil |

A ponte sobre o río Mandeo en Ponte Aranga, data do século XVII. A Ponte Vella, na Castellana, tamén sobre o río Mandeo, data do século XVI, sendo posteriormente reformada. Por esta ponte pasaba o camiño real da Coruña a Lugo.

Existen varias pazos ou casas grandes de interese, como é o caso da casa do Vinculeiro, no lugar da Lagoa, na parroquia de Feás, hoxe en deficiente estado de conservación, e que presenta un interesante portalón de pedra.

Aranga na cultura popular |

A Santa Cruz e a fonte de Aranga teñen propiedades curativas, ó dicir dos veciños. Para curar dalgunha enfermidade, o doente debe lavarse coa auga que se vai acumulando na cruz de pedra ó pé da fonte. Do mesmo xeito, para conseguir ter fillos, o interesado debe lavar as súas partes con esta auga, e disque tamén é eficaz para protexer as colleitas das diferentes pragas ^[4].

Cantigueiro |

• 
  Verdadeira cruz de Aranga/ que has de dar ós teus romeiros/ auguiña da túa fonte,/ sombra dos teus castiñeiros ^[4].

Galería de imaxes |

• 
  

  

  
  

  
  

  Fonte de Santa Cruz.
  

  
  

  
  


• 
  

  

  
  

  
  

  Pico montañoso.
  

  
  

  
  


• 
  

  

  
  

  
  

  Reflexos no río Mandeo.
  

  
  

  
  


• 
  

  

  
  

  
  

  Pisada de Roldán.
  

  
  

  
  

Parroquias |

Lugares de Aranga |

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Aranga vexa: Lugares de Aranga.

Notas |

Véxase tamén |

Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  Aranga

Bibliografía |

• 
  Monteoliva Díaz, Ángel L. (2013). PXOM de Aranga. Información xeográfica e histórica (PDF) (Informe). Concello de Aranga. 
  

Ligazóns externas |

• 
  Aranga en OpenStreetMap.

v c e Concellos da comarca de Betanzos     Aranga Betanzos Coirós Curtis Irixoa Miño Oza-Cesuras Paderne Vilarmaior Vilasantar

v c e Galicia  · Concellos da provincia da Coruña Abegondo Ames Aranga Ares Arteixo Arzúa A Baña Bergondo Betanzos Boimorto Boiro Boqueixón Brión Cabana de Bergantiños Cabanas Camariñas Cambre A Capela Carballo Cariño Carnota Carral Cedeira Cee Cerceda Cerdido Coirós Corcubión Coristanco A Coruña Culleredo Curtis Dodro Dumbría Fene Ferrol Fisterra Frades Irixoa A Laracha Laxe Lousame Malpica de Bergantiños Mañón Mazaricos Melide Mesía Miño Moeche Monfero Mugardos Muros Muxía Narón Neda Negreira Noia Oleiros Ordes Oroso Ortigueira Outes Oza-Cesuras Paderne Padrón O Pino A Pobra do Caramiñal Ponteceso Pontedeume As Pontes de García Rodríguez Porto do Son Rianxo Ribeira Rois Sada San Sadurniño Santa Comba Santiago de Compostela Santiso Sobrado As Somozas Teo Toques Tordoia Touro Trazo Val do Dubra Valdoviño Vedra Vilarmaior Vilasantar Vimianzo Zas